De pH-waarde van zeep: waarom klassieke zeep alkalisch is

Een mooi stuk ambachtelijke zeep heeft iets aantrekkelijks. Het ziet er eenvoudig uit, bevat vaak herkenbare oliën en boters en wordt regelmatig aangeprezen als een natuurlijk alternatief voor douchegel. Daardoor ontstaat al snel het idee dat zo'n zeep automatisch zachter is voor je huid.

Maar natuurlijk en mild zijn twee verschillende eigenschappen. En bij klassieke zeep speelt vooral de manier waarop ze wordt gemaakt een belangrijke rol.

Hoe wordt echte zeep gemaakt?

Klassieke zeep ontstaat door verzeping: vetten of oliën reageren met een sterke base, bijvoorbeeld natriumhydroxide bij een vast stuk zeep. Tijdens dat proces ontstaan zeepzouten en glycerol.

Het eindproduct is alkalisch. Traditionele zeep heeft daardoor typisch een pH die duidelijk hoger ligt dan de natuurlijke pH van onze huid, vaak ergens rond pH 9 à 10. Dat is geen productiefout en betekent ook niet dat er iets 'mis' is met de zeep. Het hoort bij de chemie van echte zeep.

Onze huid heeft van nature een licht zure pH, die meestal tussen 5 en 5,5 ligt. Dat wordt ook wel de “zuurmantel” van de huid genoemd. Wanneer je je met alkalische zeep wast, verandert de pH aan het huidoppervlak dus tijdelijk.

Kan onze huid dat niet gewoon herstellen?

Jawel. Onze huid is geen passief velletje dat bij de minste verandering volledig uit balans raakt. Een gezonde huid beschikt over mechanismen om haar natuurlijke omgeving opnieuw te herstellen.

Daarom vinden wij uitspraken als 'zeep vernietigt je huidbarrière' te kort door de bocht. Eén keer je handen wassen met een klassiek stuk zeep betekent echt niet dat je huidbarrière plots kapot is.

Waar het interessanter wordt, is bij herhaald gebruik en bij mensen van wie de huid al droog, gevoelig of reactief is. Reinigen is iets wat we dagelijks doen. De keuze van een reiniger kan daarom wel degelijk invloed hebben op hoe comfortabel de huid na het wassen aanvoelt.

Maar natuurlijke zeep is toch zachter?

Niet noodzakelijk. Het woord 'natuurlijk' vertelt je vooral iets over de oorsprong of positionering van ingrediënten, maar op zichzelf niet hoe mild een eindproduct voor jouw huid zal zijn.

Dat is een onderscheid dat in cosmetica soms verloren gaat. We zijn ingrediënten gaan indelen in 'goede natuurlijke' en 'slechte chemische', terwijl ook een natuurlijk ingrediënt gewoon uit chemische stoffen bestaat. Bovendien kan iets van natuurlijke oorsprong irriterend of allergeen zijn en kan een synthetisch ingrediënt juist heel goed verdragen worden.

Dat betekent niet dat natuurlijk geen waarde heeft. Herkomst, duurzaamheid en productie kunnen uitstekende redenen zijn om voor bepaalde ingrediënten te kiezen. Alleen is 'natuurlijk' geen synoniem voor 'mild'.

Moet je je stuk zeep dan weggooien?

Zeker niet. Als jij al jaren klassieke zeep gebruikt en je huid voelt daar prima bij, is er weinig reden om je daar plots zorgen over te maken omdat je dit artikel hebt gelezen.

Heb je daarentegen vaak een droge, trekkerige of gevoelige huid na het douchen, dan kan het wel interessant zijn om eens te kijken naar je reiniging. Veel mensen zoeken dan eerst naar een rijkere bodylotion, terwijl het ook zinvol kan zijn om te onderzoeken wat er daarvoor gebeurt: tijdens het wassen zelf.

Dat is misschien wel de belangrijkste reden waarom wij zoveel aandacht besteden aan reinigen. Niet omdat zeep 'slecht' is, maar omdat iets wat je iedere dag doet best wat aandacht verdient.

Soms begint betere huidverzorging niet met iets extra toevoegen, maar gewoon met beter begrijpen wat je al doet.